BRL 100 en BRL 200: wat er verandert en wanneer

Wie aan een koudemiddelcircuit komt, heeft twee papieren nodig: een persoonscertificaat voor jezelf en een bedrijfscertificaat voor de onderneming. Als eenmanszaak ben je allebei, dus heb je ze allebei nodig. Die twee zijn nu ook allebei vernieuwd. De BRL 200 voor personen ging naar versie 2.0 en de BRL 100 voor ondernemingen naar versie 3.0; beide zijn op 5 december 2025 vastgesteld door Rijkswaterstaat, dat het schema beheert.

De aanleiding is Europees. De herziene F-gassenverordening (EU) 2024/573 en de uitvoeringsverordening (EU) 2024/2215, die de certificering uitwerkt, trekken de certificaatplicht breder: niet alleen F-gassen meer, maar ook de natuurlijke koudemiddelen. Koolwaterstoffen zoals propaan, en daarnaast kooldioxide en ammoniak, vallen er sinds 29 september 2025 onder. Dat raakt de kleine installateur direct, want de monoblok-warmtepomp op R290 die je aan de gevel hangt zit precies in die groep.

Waarom het stelsel opnieuw is ingedeeld

Tot nu toe liepen er twee sporen naast elkaar. Voor F-gassen had je een Europees certificaat in de categorieën I tot en met IV; voor de natuurlijke koudemiddelen bestond er een Nederlands vakbekwaamheidsbewijs (VVAKK, met de ACB- en ACK-varianten). Dat tweede spoor verdwijnt. De nieuwe certificaten A1 tot en met E komen rechtstreeks uit de Europese uitvoeringsverordening en worden, anders dan het Nederlandse bewijs, in de hele EU erkend.

Het tweede verschil is de houdbaarheid. Voor de nieuwe A1-, A2-, B- en C-certificaten geldt een geldigheidstermijn van zeven jaar; daarna moet je hercertificeren. Dat is een breuk met het F-gassencertificaat dat je één keer haalde en hield. De verordening zelf legt de termijn niet op het certificaat maar op de monteur: gecertificeerde personen moeten ten minste eens in de zeven jaar een opfriscursus volgen of een evaluatieprocedure doorlopen.

BRL 200: zes categorieën op je persoonscertificaat

De zes categorieën zijn geen niveaus die op elkaar stapelen, maar afbakeningen: per categorie staat vast welk koudemiddel je mag aanraken, tot welke vulling, en welke handelingen je mag doen. De grenzen hieronder komen uit artikel 3 van uitvoeringsverordening (EU) 2024/2215.

Voor de meeste zzp'ers in warmtepompen en airco is A2 de categorie waar je op uitkomt: een split-airco of een kleine warmtepomp zit ruim onder de 3 kg. Let wel op waar die grens ligt in jouw werk. Doe je er een keer een groter systeem bij, een cascade of een luchtbehandelingskast met meer vulling, dan heb je A1 nodig en niet A2. De grens zit op de vulling van de installatie, niet op wat jij die dag bijvult.

D en E zijn geen kleine broertjes van A2 maar echte deelbevoegdheden. Met D mag je koudemiddel terugwinnen, bijvoorbeeld bij het afvoeren van een oude installatie, en verder niets: niet vullen, niet vacumeren, niet repareren. Met E mag je lekcontrole doen zolang het circuit dicht blijft. Zodra het circuit open moet, val je buiten E. Wie onderhoud draait aan bestaande installaties heeft daar in de regel dus weinig aan; die twee zijn bedoeld voor werk dat scherp is afgebakend.

BRL 100: drie deelgebieden op het bedrijfscertificaat

Versie 3.0 van de BRL 100 doet aan de bedrijfskant iets vergelijkbaars. Het toepassingsgebied is uitgebreid van F-gassen naar de natuurlijke koudemiddelen, en op het certificaat staat voortaan per deelgebied waarvoor de onderneming bevoegd is. Je wordt gecertificeerd voor de deelgebieden waarin je werkt, niet automatisch voor alles.

De splitsing is er omdat de veiligheidskant per koudemiddel echt anders is. Ammoniak is giftig, propaan is brandbaar, CO2 staat onder hoge druk en verdringt zuurstof. Eén certificaat dat die drie over één kam scheert, zegt weinig over of je ze veilig aankunt. Versie 3.0 maakt dat expliciet. Bij risicovolle werkzaamheden aan installaties met koolwaterstoffen of brandbare F-gassen moet je een taakrisicoanalyse (TRA) maken; dat is een verantwoordelijkheid van de onderneming zelf. Werk aan installaties met koolwaterstoffen moet aantoonbaar binnen de kaders van ATEX-richtlijn 153 en het Arbobesluit gebeuren. Let op wat dáár níét bij hoort: het explosieveiligheidsdocument opstellen is volgens de BRL de verantwoordelijkheid van de exploitant van de installatie en valt buiten de scope van de BRL 100-certificering — jij controleert bij de TRA of het er is. Ook de scope zelf is verbreed, onder meer naar lichte koelvoertuigen, reefers en gekoelde treinwagons.

Voor een eenmanszaak in warmtepompen en airco betekent dat in de praktijk: deelgebied I op het bedrijfscertificaat, en zelf een A1 of A2 op zak. Wil je er koeltechniek met CO2 bij doen, dan heb je zowel deelgebied II als categorie B nodig. Het bedrijfscertificaat en het persoonscertificaat moeten elkaar dekken; alleen het ene hebben helpt je niet.

De tijdlijn

Aan de bedrijfskant hoef je voor de overgang niets extra's in te plannen. Bestaande certificaathouders volgen gewoon de gebruikelijke audit- en certificatiecyclus; er komen geen extra audits vanwege de overgang. De eerstvolgende reguliere audit ná 31 augustus 2026 wordt uitgevoerd als transitie-audit over het volledige certificaat. Word je in de zomer van 2026 nog onder versie 2.0 beoordeeld, dan is je audit twee jaar later die transitie. Daarom loopt de overgangsperiode tot 31 augustus 2028: dan is iedereen een keer aan de beurt geweest. IPLO en Kiwa noemen daarnaast een hersteltermijn tot 30 november 2028: de uiterste datum om afwijkingen uit die laatste audit te herstellen.

Aan de personenkant geldt het omgekeerde van wat vaak wordt gedacht: je oude papier vervalt niet op de dag dat het nieuwe stelsel ingaat. Een erkend en in het Centraal Register Techniek geregistreerd F-gassen- of VVAKK-certificaat blijft geldig onder de voorwaarden waaronder het is afgegeven — of korter, als je eigen verloopdatum eerder valt. Wel is er een harde einddatum, en over de laatste dag lopen de bronnen één dag uiteen: de NVKL en STEK schrijven "tot en met 11 maart 2029", terwijl de F-gassenverordening en IPLO 12 maart 2029 noemen. Praktisch maakt dat niets uit: zorg dat je vóór 12 maart 2029 het nieuwe certificaat hebt voor het koudemiddel waarmee je werkt, dan zit je aan beide kanten van dat verschil goed.

Wat dit praktisch betekent

1. Bepaal per soort werk het koudemiddel en de vulling. Dat, en niet je ervaring, bepaalt welke categorie je nodig hebt.
2. Als eenmanszaak heb je twee certificaten nodig die elkaar dekken: het deelgebied op de BRL 100 en de categorie op de BRL 200.
3. De monteur zet zijn certificaatnummer op de werkbon. Geldt er voor de installatie een logboekverplichting, dan gaat die werkbon in het logboek.
4. Er komt geen nieuw pasje. Je certificaat staat in je vakpaspoort bij het Centraal Register Techniek; je bepaalt zelf met wie je het deelt.
5. Plan je examen ruim op tijd. Er zijn drie exameninstellingen (STEK, STE en PBNA) en een beperkt aantal geaccrediteerde praktijklocaties; de NVKL waarschuwt met zoveel woorden dat de capaciteit tekortschiet als iedereen tot eind 2028 wacht.
6. Kijk of je vrijstelling hebt. Wie een geldig F-gassen categorie 1 én een in het CRT geregistreerd VVAKK-B1 heeft, krijgt bij hercertificering vrijstelling voor het praktijkdeel van A1; de praktijkvaardigheden worden dan via een extra module in het theorie-examen getoetst. Voor B en C bestaat dezelfde constructie op basis van een ACK-C respectievelijk ACK-A. Wat een F-gassencertificaat zónder dat tweede bewijs oplevert, was bij het schrijven van dit stuk nog niet bekend.
7. De handhaving ligt bij de Inspectie Leefomgeving en Transport.

De rode draad is simpel genoeg: het certificaat hangt vanaf nu aan het koudemiddel en aan de vulling, het is zeven jaar houdbaar, en je moet zelf bijhouden wanneer het verloopt. In InstallGuide staan die categorie en die verloopdatum in het certificatenregister, zodat het werk eraan getoetst wordt — maar een herinnering in je agenda, een jaar vóór de verloopdatum, doet hetzelfde werk.